وودى آلن فيلمساز مشهور آمريكايى كه ۶۹ ساله شده و همچنان پركار است، مجسمه اى را كه از روى او ساخته شده و در اوويه دو، شهرى در شمال اسپانيا نصب شده است، نگاه مى كند.او كه براى شركت در بيست و پنجمين جشنواره سالانه هنرى استورياس به اين كشور رفته است، در حالى گذارش به اسپانيا افتاده كه اينك بسيارى از بزرگان سينما در كن، يعنى مهمترين جشنواره سينمايى جهان در كشور فرانسه گرد آمده اند و فيلم آخر خود او نيز در اين فستيوال به نمايش درآمده است.

اين از بخت بلند حكيم فردوسى بود كه در اين زمانه عسرت شاعرى نبود و توانست هويت ملى را از نگاه كور و بى بنياد به گذشته سرزمين اش جدا كند و نگاهش دوبين نيفتد. جالب است كه پس از قريب هزار سال از بنيانگذارى شاهنامه، هنوز درك بسيارى از مليت و اسباب هويت در تاسف بر ستون هاى بى سقف تخت جمشيد مانده است و اگر هم سروده اى هست در باب زرتشت است و درافكندن نزاعى ميان دين كهن و نو، كارى كه فردوسى نكرد. روح حكيم شاعر توس آن چنان ژرف بينى داشت كه شاهنامه را با درافكندن در بيراه هاى خودخواهى هايى كه انگ ايران دوستى نيز مى توانست گرفت، در همان آغاز سرايش منسوخ نكند. نگاه فردوسى به تاريخ اسطوره اى و باستانى ايران همواره نظاره گر و فارغ از ماجراى تعصب است. او اگر در سپاه دشمن نيز نيكى مى بيند و دلاورى زبان به تحسين مى گشايد، مگر نه اينكه اين بيت: اگر سر به سر تن به كشتن دهيم / از آن به كه كشور به دشمن دهيم از زبان يكى از سپاهيان توران است و مگر نه اينكه وصف هاى مردافكن از افراسياب مى بينيم. فردوسى چشم ديدن دشمن را داشته است و با اين چشم حقيقت بين البته بدى ها و عيب هاى دوستان را نيز در شعرش رفو نمى كند. در داستان غمگنانه رستم و سهراب، آنچه فاجعه پسركشى رستم را رقم مى زند پيش از اينكه نيرنگ افراسياب باشد، دروغ و دورويى رستم است. رستم از همان نخستين كارزار بنا را بر دروغ مى گذارد، دروغى كه  ترس از حريف زورمندش سهراب به او تحميل مى كند، ترس رستم را كه نماد ايران است به روشنى مى بينيم، نامش را نمى گويد و آخر كار هم با فريب سهراب از خاك برمى خيزد و به نامردمى سهراب را به خون مى كشد.اگر شاهنامه را كسى مثل ما مى سرود، همه تقصير را بر گردن افراسياب مى انداختيم و خيالمان راحت كه به دامن كبريايى جهان پهلوان گردى ننشسته، كه هيچ، او فرزندش را نيز قربانى ميهن كرده است.ذهن صلح جوى فردوسى البته با تخيلات جهانگشايانه نويسندگان باستانگرا هم ناسازگار است. حكيم مهربان توس كه بزرگ ترين حماسه دنيا را سروده به هيچ روى با جنگ دلش راست نمى آيد، اين را از زبان رستم بشنويم كه به اسفنديار مى گويد:
مبادا چنين هرگز آئين من/ سزا نيست اين كار در دين من
كه ايرانيان را به كشتن دهم/ خود اندر جهان تاج بر سر نهم
آنچه شاهنامه را از حماسه هاى ديگران كه پايه اش غرورى است بر بازوان درهم پيچيده پهلوانى اسطوره اى جدا مى كند، اين است كه شاهنامه حماسه خوبى ها است. رستم آنجا به ستايش مى ارزد كه خوبى و راستى را پاس مى دارد و پايش را كه از اين راه راست بيرون نهد در آن لحظه اهريمنى فرقى با اكوان ديو ندارد. شايد همين روح نقادانه فردوسى و نگاه تيزش بود كه سلطان محمود را خوش نيامد، بارگاهى كه صبح تا شام مدح و فر محمود در آن گوش فلك را كر كرده بود، جاى حكيم نبود كه پهلوان ايران رستم را نيز به بدى نكوهش مى كرد.